Report! Anders denken anders doen #8

Het seniorencomplex van de toekomst

Seniorencomplexen kampen steeds vaker met overcapaciteit, in Amsterdam Zuidoost is leegstand tussen de 7 en 12 % geen uitzondering. Sluit het aanbod van woningen niet meer aan op de behoeften? Welke transformatie moet het vastgoed ondergaan om een aantrekkelijk woonplek te bieden voor ouderen? Of misschien wel voor een doorsnee van de Amsterdamse bevolking? In deze sessie gaan we de Garstkamp (Ymere) en Koornhorst (Rochdale) nader bekijken en in kleine groepen ideeën bedenken en oplossingen ontwerpen.

In Zuidoost vindt jaarlijks een overleg tussen stadsdeel, corporaties, zorgaanbieders en
andere betrokken organisaties om over oa. deze problematiek te praten en elkaar in te
lichten over werkwijzen en ontwikkelingen binnen het veld.

Kees Penninx (ActivAge) vertelt ons meer over allochtone woongroepen. Turkse en Marokkaanse ouderen hebben bijvoorbeeld moeite met de gangbare seniorencomplexen: ze hebben andere behoeften. Er bestaat wel een behoefte aan woongroepen. Ze zitten met een verbrokkelde droom enerzijds omdat de terugkeer naar hun moederland vaak niet verwezenlijkt wordt en anderzijds dat de kinderen niet de zorg voor hun ouders op zich nemen, wat uit cultureel opzicht vaak wel van hen wordt verwacht.

Uit onderzoek wordt veel kennis verworven over de woonwensen. Ruben: "Vragen wat de oudere zelf wil, is dat ook een optie?" Gelach uit de zaal, maar Kees antwoordt serieus dat dit te vaak vergeten wordt. Woongroepen met verschillende functies en doelgroepen kan natuurlijk ook, elke verdieping zou een andere doelgroep kunnen bedienen, waaronder niet alleen senioren, maar bijvoorbeeld ook studenten of kunstenaars.

Ruben inventariseert wie allemaal aanwezig zijn om de Garstkamp en Koornhorst onder de loep te nemen: Asva (studenten belangen), landschapsarchitecten, studenten facility management, veel corporaties, welzijnsorganisaties en architecten. Maar ook vertegenwoordigers van Wouw Wonen en woongroep De Noorderzon. Laatste twee geven aan dat veel senioren niet willen verhuizen buiten hun huidige woonomgeving, en helemaal niet buiten de ring. "Is er dan binnen en buiten de ring onder senioren?" "Ja!" roept de man van Noorderzon, "Zuidoost is géén Amsterdam."

Karien van Rozendaal (Ymere) en Liesbeth Hendriksen (Rochdale) presenteren
kort hun panden. De Garstkamp is een complex met 250 zelfstandige seniorwoningen, een 24-uurs receptie en enkele voorzieningen zoals een winkel, recreatiezaal en een kapper. Het pand kampt met 7% leegstand. Nadelen zijn dat de servicekosten hoog zijn, vanwege onder andere het dag en nacht bezetten van de receptie. Ook zijn panden uit die tijd minder goed geïsoleerd (D/E label) en hebben daardoor hoge energiekosten. De Garstkamp heeft een voornamelijk blanke bewonersgroep, wat niet een juiste afspiegeling is van de omgeving. De bewoners, vanavond ook twee aanwezig, zijn betrokken met elkaar en het pand en wonen er met veel plezier. Faciliteiten zoals het winkelcentrum zijn ongeveer een kleine kilometer meter lopen.

De Koornhorst is een identiek pand, met een heel andere bewonersgroep. Er is een
regeling waardoor doelgroepen bij voorkeur geplaatst worden. De bewoners zijn veel
diverser qua achtergrond, maar is er weinig sociaal contact onderling en bijna geen
samenhang. Ook speelt hier dat veel huizen 'overbewoond' zijn; kleinkinderen wonen
regelmatig (illegaal) bij opa's en oma's in. De leegstand in de Koornhorst is ongeveer
10%. Beide panden moeten nog zeker 15 á 20 jaar mee. Er zijn twee vragen die we in de
ontwerpronde gaan beantwoorden om dit te kunnen realiseren:

‐ Hoe kunnen de complexen weer aantrekkelijke woonlocaties worden?
‐ Hebben seniorencomplexen als deze toekomst? En zo ja hoe?

Diverse ideeën en aanbevelingen komen hieruit:

1. Niet investeren in de fysieke panden voordat je de behoeften van de huidige en
potentiële bewoners kent.

2. Meer samenwerking tussen de corporaties: zowel vaker overleg over de panden en de
ontwikkelingen, zoals gezamenlijke faciliteiten aanbieden (receptie) en zorg
inkopen.

3. Differentiatie aanbrengen in de panden en hierbij de 'problemen' als uitgangspunt en
unieke waarde maken:
‐ mensen met hun kleinkinderen bij elkaar clusteren en eventueel eigen ruimte bieden
‐ onderverhuur in zomer/winter toestaan door middel van gedeelde huizen
‐ kleinere groepen creëren (bijv. door te sturen op leefstijl en achtergrond), zodat men
elkaar op kan zoeken en eigen gemeenschappelijke ruimtes kunnen benutten.
Dit lijkt een beetje op een woongroep: iedereen heeft andere wensen en achtergronden,
als je die clustert, heb je meer binding en minder klachten.

4. Compartimenteren werd ook genoemd: door óók studenten, zorgbehoeftigen en
andere doelgroepen in bepaalde compartimenten van het pand te plaatsen met eigen
entree, wordt het pand veel intensiever benut. Nadelen zijn dat de schaalgrootte
verkleind wordt en daarmee de kosten per persoon (nog) hoger. Ook ligt het leefritme
van bijv. studenten en ouderen enorm uit elkaar en zullen ze eerder last dan plezier van elkaar hebben, vertelt Myrthe van de Asva uit ervaring met andere locaties.

5. Ga uit van krachten van families (hoe groeit iemand op), door verhalen te laten vertellen zijn veel (woon) wensen te achterhalen.

6. Kan het label 'seniorenwoning' van het pand af? De gemiddelde 55+er voelt zich daar niet tot aangetrokken. Andersom willen ouderen wel de zorg en aandacht die ze behoeven en ook de faciliteiten die daarbij horen, vindt Saar (Wouw Wonen). Je zou juist moeten profileren op professionaliteit: complexen voor senioren blijven nodig. Wel kan per huis onderscheid worden gemaakt.

7. Koppel opleidingsinstituten (bijvoorbeeld voor verpleging / verzorging of facility management) aan de huizen, tegen gedane werkzaamheden kan men goedkoop inwonen.

8. Ook wordt het wellicht aantrekkelijker om er te wonen als winkels en faciliteiten ook in het pand worden gebracht. De plint, of het gebouwtje waar het entree gevestigd is, kan diverser worden ingezet.

9. Zorgbehoeftige doelgroepen (lichamelijk of geestelijk) een plek bieden in het pand.

10. Corporaties en zorgaanbieders kunnen ook gezamenlijk opdracht geven voor onderzoek en de gegevens over de behoeftes en kansen in de markt met elkaar delen.

Karien en Liesbeth nemen bovenstaande mee bij de heroverweging, wat nieuwe aanknopingspunten en inspiratie biedt.