Report! Tafel van 5 #14: Stad van veel perspectieven

De manier waarop we het publieke domein vormgeven, vloeit voort uit ons begrip daarvan. Dat begrip hangt af van ons perspectief. Ons perspectief ontstaat in de rol die wij vervullen. Wanneer we het vormgeven toevertrouwen aan één enkele of een selectie van de partijen in het publieke domein, dan zal het uiteindelijke ontwerp ook alleen die perspectieven in zich dragen. Hierin schuilt volgens onze gasten van de 14e Tafel van 5 de structurele oorzaak van de systeemfouten in het publieke domein die in het huidige tijdsgewricht manifest worden. De grote opdracht voor de komende jaren is om in het ontwerpen van de stad ruimte te scheppen voor de perspectieven van alle gebruikers van de stad.

Onze samenleving heeft zich in de afgelopen decennia georganiseerd en gecentraliseerd rond een geprofessionaliseerd bestuur. In toenemende mate is dat professionele bestuur en haar 'vocabulaire' doorgedrongen in ons dagelijks leven. De problemen, vraagstukken en oplossingen worden geformuleerd in een taal van regels en controlemechanismen die vreemd is aan de domeinen waarover zij praat. Zorg gaat over effectief tijdgebruik van de zorgverlener, kunst en cultuur over kwantitatief publieksbereik en veiligheid over straf en slachtofferhulp. Daarmee is een publiek domein ontstaan dat gekenmerkt wordt door een mismatch in vraag en aanbod, dat bedient wordt met symptoombestrijding in plaats van probleemoplossing en waarin het maatschappelijk middenveld is gedegradeerd tot direct uitvoeringsapparaat van de politiek.

Om aan deze logica van bestaande structuren te ontsnappen vinden we in Amsterdam de ruimte in de kleinschaligheid. Met haar vele kleinschalige initiatieven kan de stad als laboratorium dienen voor een nieuwe manier van het ontwerpen en vormgeven van de publieke ruimte. De complexiteit kan daarmee te lijf worden gegaan, juist omdat we niet meer hoeven te zoeken naar algemene principes en alomvattende modellen die alle vragen dwingen te luisteren naar hetzelfde antwoord. De alternatieve strategie is om spelenderwijs en 'along the way' met ontwerpopdrachten om te gaan. De flexibiliteit van de kleinschaligheid schept de ruimte om te kunnen vertrouwen op het zelforganiserende- en probleemoplossende vermogen van de mensen aan het front.

De rollen en onderlinge verhouding van de overheid en de samenleving veranderen daarmee rigoureus. De overheid zou zich faciliterend moeten opstellen, waarmee wordt bedoeld dat het een kader schept en de grenzen trekt waarbinnen andere partijen aan de slag kunnen. De regels en eisen die invullen hoe het er binnen dat kader uitziet moeten worden opgeschort en de middelen om dingen te realiseren moeten ter beschikking worden gesteld aan hen die het initiatief nemen.

Aan de samenleving dus nog meer dan nu de opdracht om vanuit eigen initiatief het publieke domein vorm te geven. Dat verreist niet alleen een 'hands on' aanpakmentaliteit, maar ook de bereidheid en het vermogen om collaboratief te werk te gaan. 'Bottom-up' creëert vele mogelijkheden om vanuit het gebruikersperspectief te ontwerpen, maar daarbij
moeten we opzoek gaan naar nieuwe manieren van afstemming om het particuliere initiatief deel te laten uitmaken van een collectief goed. Dat vraagt erom om met elkaar de dialoog aan te gaan, om nieuwsgierig te zijn naar het ongekende en om samen met- en van elkaar te leren. Daarmee ontwikkelen we de competenties om onze stad te herontwikkelen, uitgaande van wat ons ter beschikking staat en ons creatieve vermogen om dat wat ons niet bevalt tot iets moois te maken. In die gezamenlijkheid wordt het kleinschalige groot als gedeelde richting. En dat kunnen we echt zelf!

"We moeten investeren in het goed leren kennen en beschrijven van problemen. De manier waarop we dat nu doen maakt dat we de stad niet samen kunnen maken, het heeft haar uitbesteed aan zogenaamde deskundigen."
Rob Ruts, Design4Governance

"Wees nieuwsgierig naar je stad en haar bewoners. Leer kennen wat en wie je onbekend is, maar laat ze broeden en uitvliegen. Vertrouw op het zelforganiserend vermogen van de stad."
Cees de Graaff, Sica

"We kunnen lelijkheid herontwikkelen zonder dat het zelf verloren hoeft te gaan. We moeten de leegstand gebruiken om mooie nieuwe dingen te creëren. Dat begint met daaromheen de beperking van regels op te schorten."
Evelyne Merckx, Merkx + Girod

"We moeten op zoek gaan naar plekken die onbekend en onontgonnen zijn om ze in gezamenlijkheid te ontwikkelen en daarin verbondenheid te realiseren."
Lucien Kembel, MC Theater